Na afloop van de burgerenquête ‘12 Vragen’ hebben 867 mensen de moeite genomen om ons een opmerking, een kritiek of een persoonlijk voorstel te sturen. Deze samenvatting van de vrije opmerkingen laat zien welke zorgen en welke voorstellen spontaan naar voren komen wanneer burgers het woord nemen.

1. Financiën

Koopkracht vóór alles

95 % van de mensen die op deze vraag antwoorden, formuleren een concreet voorstel over hun financiën: hun koopkracht terugwinnen.

De respondenten hebben het over lonen, maar ook over pensioenen en over de groeiende moeilijkheid om nog te kunnen sparen. Voor velen gaat het niet langer alleen om meer te kunnen consumeren, maar om opnieuw een financiële veiligheidsmarge te hebben, zodat ze kunnen sparen en onverwachte uitgaven kunnen opvangen.

2. Fiscaliteit

Minder belasten, maar vooral beter besteden

Dit is het onderwerp dat de meeste voorstellen oplevert: maar liefst 149!

De meest voorkomende vraag (49) is die naar een lagere belastingdruk, gevolgd door een betere controle op het gebruik van overheidsgeld.

Veel respondenten betwisten niet noodzakelijk het principe van de belasting: ze stellen eerder in vraag wat ze ervaren als verspilling, een wildgroei aan bestuurlijke structuren of onvoldoende verantwoorde uitgaven.

3. Wonen

Ingrijpen op de prijzen en jongeren toegang geven tot eigendom

De voorstellen zijn hier meer verspreid, maar komen samen in dezelfde vaststelling: wonen is te duur geworden in verhouding tot de inkomens.

Er duiken verschillende pistes op: ingrijpen op de huurprijzen, het aanbod van betaalbare of sociale woningen vergroten, de toegang tot krediet of eigendom vergemakkelijken en specifieke maatregelen invoeren voor jongeren en eerste kopers.

4. Gezondheid

Opnieuw snel toegang tot zorg

De algemene boodschap van de 114 voorstellen is de vraag naar een systeem dat toegankelijker, eenvoudiger en meer op de patiënt gericht is: kortere wachttijden voor een afspraak, betere toegang tot artsen, meer financiering en terugbetaling van zorg, maar ook betere preventie en een sterkere eerstelijnsgezondheidszorg.

5. Defensie

De meningen lopen uiteen

Van de 90 ontvangen voorstellen vindt 30 % dat de rol van de Europese Unie erin bestaat de vrede te bevorderen en Rusland niet als vijand voor te stellen, maar vindt 33 % daarentegen dat investeringen in Defensie noodzakelijk zijn gezien de internationale situatie, al vragen ze wel meer controle op de bedragen die worden uitgegeven en op de keuze van de uitrusting.

De meerderheid van de respondenten vraagt echter om meer voorrang te geven aan diplomatie en de-escalatie, en om een vorm van Europese strategische autonomie of neutraliteit te verdedigen, en zelfs om de rol van de NAVO in vraag te stellen.

6. Belastingfraude en -ontwijking

De regels laten naleven

De 25 ontvangen voorstellen willen enerzijds de strijd tegen belastingontwijking en -fraude versterken (vooral wanneer het om grote vermogens of hoge inkomens gaat), en anderzijds grote vermogens en hoge inkomens meer laten bijdragen.

Maar sommige opmerkingen benadrukken ook dat de belastingen die al verschuldigd zijn, ook effectief betaald moeten worden.

7. Cash geld en digitale identiteit

Vrijheid van keuze behouden

Zeer duidelijk vragen de voorstellen om de mogelijkheid om cash te betalen duurzaam te waarborgen, om ‘contact te houden met het echte, het tastbare’. Cash geld is immers een praktisch betaalmiddel, maar ook een garantie voor autonomie.

De tweede bezorgdheid betreft de bescherming van de privacy en de vrees dat een veralgemeend gebruik van digitale betalingen of identiteiten leidt tot meer toezicht op de burgers, naar het voorbeeld van het Chinese sociale kredietsysteem.

8. Pers

Onafhankelijkheid, pluralisme en vertrouwen

Verschillende respondenten vragen een pers die onafhankelijker, pluralistischer en nauwkeuriger is in het onderscheid tussen feiten en meningen.

Maar de voorstellen leggen vooral een probleem van vertrouwen bloot: zijn de grote media nog wel een voldoende onafhankelijke tegenmacht? Alternatieve media worden dan ook regelmatig genoemd als noodzakelijke aanvulling op de grote persgroepen.

9. Sociale media

De vrijheid van meningsuiting beschermen zonder de misbruiken te ontkennen

Twee bezorgdheden staan praktisch op hetzelfde niveau: censuur beperken en buitensporig toezicht op privécommunicatie voorkomen.

Als moderatie inderdaad nodig is, moet ze omkaderd worden door transparante regels, waarborgen en beroepsmogelijkheden.

10. Transparantie

Meer directe democratie

Over het algemeen neigen de voorstellen naar meer burgercontrole tussen twee verkiezingen in, hetzij via bindende referenda, hetzij via meer transparantie over openbare beslissingen en de financiering van de politiek.

Een ander voorstel komt opvallend vaak terug: door loting aangeduide burgers rechtstreeks betrekken bij bepaalde beslissingen of instellingen.

11. ‘Elites’

De afstand tussen bestuurders en bestuurden verkleinen

De opmerkingen tonen duidelijk een gevoel van kloof tussen een deel van de politieke klasse en het dagelijkse leven van de burgers: verkozenen moeten dus dichter bij het terrein komen, bepaalde voorrechten verbonden aan het politieke ambt moeten worden afgebouwd en burgers moeten rechtstreekser bij de beslissingen worden betrokken.

Anderzijds blijven sommige deelnemers de links-rechtstegenstelling als relevant beschouwen.

12. Politieke verantwoordelijkheid

Rekenschap afleggen

Een grote meerderheid van de voorstellen vraagt dat politieke verantwoordelijken persoonlijk meer aansprakelijk kunnen worden gesteld voor hun beslissingen en gesanctioneerd kunnen worden bij zware fouten. Er moet dus rekenschap worden afgelegd: een politieke verantwoordelijkheid opnemen zou moeten betekenen dat je je beslissingen en de gevolgen ervan moet kunnen verantwoorden.

Daarbij komen vragen om corruptie te bestrijden, bepaalde immuniteiten of voorrechten te verminderen en strenger te controleren op integriteit in het openbaar bestuur.

Besluit

Een vraag naar burgercontrole!

Een verlangen loopt door het grootste deel van de voorstellen: de afstand tussen de publieke zaak en de burger verkleinen.

Referenda, door loting aangeduide burgers, transparantie over de financiering van de politiek, controle op de uitgaven, verantwoordelijkheid van de verkozenen, pluralisme in de informatie, behoud van cash geld, bescherming van privécommunicatie: deze voorstellen verschillen sterk, maar ze beantwoorden vaak aan dezelfde bekommernis, namelijk kunnen begrijpen, kunnen kiezen en rekenschap kunnen vragen.

Kortom, de burger mag niet alleen op het moment van de verkiezingen geraadpleegd worden, maar moet een actievere rol kunnen spelen in het democratische debat en de democratische controle.

Hartelijk dank aan alle mensen die de moeite hebben genomen om suggesties te sturen! Het team van 12questions.eu